Điện gió Bạc Liêu là cụm trụ tua bin gió dựng trực tiếp trên bãi bồi ven biển ở khu vực Vĩnh Trạch Đông cũ, nay thuộc Phường Hiệp Thành, cách trung tâm Bạc Liêu không xa. Các trụ đứng trên móng cọc giữa vùng nước ngập triều, nối với nhau bằng cầu dẫn bê tông, phát điện chủ yếu nhờ gió chướng mạnh trong mùa khô. Dự án thường được nhắc là một trong những nhà máy điện gió gần bờ đầu tiên của Việt Nam, giai đoạn đầu vận hành vào khoảng năm 2013.
Theo các thông tin công bố phổ biến, nhà máy có khoảng hơn sáu mươi trụ, tổng công suất khoảng 99 MW. Sau đó, dọc ven biển vùng Hòa Bình, Đông Hải cũ có thêm nhiều dự án điện gió khác, phần lớn hoàn thành trong giai đoạn trước cuối năm 2021 khi cơ chế giá ưu đãi cho điện gió còn hiệu lực.
Các con số về công suất, số trụ là mức thường được dẫn; muốn dùng chính xác cần xem tài liệu của chủ đầu tư hoặc cơ quan quản lý năng lượng. Bài viết giải thích cơ chế và tác động, không đánh giá doanh nghiệp.
Vì sao chọn bãi bồi Bạc Liêu để làm điện gió
Điện gió cần gió đều và đủ mạnh trong nhiều tháng. Bờ biển phía đông bán đảo Cà Mau hứng trọn gió mùa đông bắc, tức gió chướng, thổi đều đặn suốt mùa khô. Mùa mưa có gió tây nam, yếu hơn nhưng vẫn có. Trên mặt biển và bãi bồi bằng phẳng, gió không bị cản bởi đồi núi, nhà cửa, nên ổn định hơn trên đất liền.
Bãi bồi ven biển có một lợi thế đặc biệt: nó nằm giữa đất liền và biển sâu. Làm điện gió ngoài khơi xa cần công nghệ móng và tàu chuyên dụng đắt đỏ; làm trên đất liền thì gió yếu hơn và vướng đất sản xuất. Bãi bồi nông, gần bờ, cho phép đóng cọc móng bằng thiết bị không quá phức tạp, lại tận dụng được gió biển. Đây là lý do mô hình điện gió gần bờ, còn gọi là điện gió bãi triều, phát triển ở vùng bờ biển bùn đồng bằng.
Ngoài ra, vùng này gần lưới điện quốc gia và có đường giao thông, giúp đấu nối và vận chuyển thiết bị dễ hơn. Những điều kiện đó khiến dải ven biển từ Sóc Trăng cũ qua Bạc Liêu cũ xuống Cà Mau cũ trở thành một vùng điện gió lớn.
Một trụ điện gió làm việc như thế nào
Cánh quạt nhận gió. Ba cánh dài được thiết kế theo nguyên lý khí động học như cánh máy bay. Khi gió thổi qua, chênh lệch áp suất hai mặt cánh tạo lực làm cánh quay, không phải gió “đẩy” cánh như cối xay gió kiểu cũ.
Hộp số và máy phát. Trục cánh quay chậm, qua hộp số hoặc cơ cấu truyền động làm máy phát điện quay nhanh, biến cơ năng thành điện năng. Tất cả nằm trong buồng máy trên đỉnh trụ.
Xoay theo hướng gió. Buồng máy tự xoay để cánh luôn đón đúng hướng gió; góc cánh cũng được điều chỉnh để tối ưu công suất hoặc giảm tải khi gió mạnh.
Tự dừng khi gió quá mạnh. Khi gió vượt ngưỡng an toàn, như khi có bão, hệ thống xoay cánh về vị trí ít cản gió và dừng quay để bảo vệ thiết bị. Khi gió quá yếu, trụ cũng không phát điện.
Đưa điện vào lưới. Điện từ từng trụ đi qua cáp ngầm hoặc cáp dọc cầu dẫn về trạm biến áp, được nâng điện áp rồi đưa vào lưới điện quốc gia.
Cầu dẫn, móng cọc và chuyện xây giữa vùng triều
Điểm làm khách tham quan ấn tượng nhất ở cánh đồng điện gió Bạc Liêu là con đường bê tông dài trên cọc, chạy từ bờ ra giữa bãi, nối các trụ với nhau. Cầu dẫn này phục vụ việc thi công, vận hành, bảo dưỡng, cho phép xe nhỏ và người đi lại tới từng trụ dù triều lên hay xuống.
Móng trụ được xây trên hệ cọc đóng sâu xuống lớp đất bên dưới bãi bùn, vì lớp bùn mặt rất yếu. Thân trụ phải chịu gió, sóng, dòng chảy triều và nước mặn ăn mòn quanh năm, nên vật liệu và lớp bảo vệ được tính cho môi trường biển.
Khi triều lên, các trụ đứng giữa mặt nước nâu; khi triều rút, chân trụ lộ trên bãi bùn. Cảnh thay đổi theo giờ trong ngày, là lý do nhiều người chụp ảnh chọn giờ theo lịch thủy triều. Với người làm nghề bãi ven đó, giữa các trụ vẫn là bãi cào nghêu, bắt cua như trước, theo quy định khu vực an toàn của nhà máy.
Lợi ích và vấn đề của điện gió ven biển
Điện gió mang lại nhiều thứ cho vùng, đồng thời đặt ra những câu hỏi cần theo dõi:
| Khía cạnh | Lợi ích thường nêu | Vấn đề thường bàn |
|---|---|---|
| Năng lượng | Điện sạch, không đốt nhiên liệu, phát nhiều vào mùa khô khi nhu cầu cao | Phụ thuộc gió, phải có nguồn khác bù khi gió yếu |
| Lưới điện | Bổ sung nguồn điện cho vùng cuối lưới | Có giai đoạn phải giảm phát vì lưới truyền tải quá tải |
| Kinh tế địa phương | Nộp ngân sách, kéo theo đường sá, dịch vụ, du lịch | Ít việc làm trực tiếp khi đã vận hành |
| Đất và bãi bồi | Chiếm ít đất mặt so với công suất | Ảnh hưởng tới sinh kế trên bãi khi thi công, thu hồi đất cho đường dây, trạm |
| Môi trường | Giảm phát thải so với điện than | Cần đánh giá tác động tới chim, dòng chảy, bờ biển ở từng dự án |
Các vấn đề trong cột phải không phải lý do phủ nhận điện gió, mà là những điểm mà người dân, nhà quản lý và chủ đầu tư cần tiếp tục làm rõ ở từng dự án cụ thể.
Điện gió và đời sống người dân quanh nhà máy
Với người dân Phường Hiệp Thành và các xã ven biển có điện gió, nhà máy đã thành một phần cảnh quan. Con đường ven biển được mở rộng, nhiều quán nước, điểm gửi xe, dịch vụ chụp ảnh mọc lên phục vụ khách đến tham quan. Một số người dân làm bảo vệ, công nhân bảo dưỡng, dịch vụ cho nhà máy.
Bên cạnh đó, trong giai đoạn xây dựng, việc thi công trên bãi, đường công vụ, đường dây truyền tải có ảnh hưởng tới các hộ nuôi trồng, khai thác ven bờ và đất sản xuất. Những vấn đề như đền bù, hỗ trợ chuyển đổi được giải quyết theo quy định và thoả thuận ở từng dự án; người có quyền lợi liên quan nên làm việc với chính quyền và chủ đầu tư qua kênh chính thức.
Tiếng ồn từ trụ gió ở khoảng cách khu dân cư thường được người dân mô tả là không đáng kể, chủ yếu là tiếng vù vù khi đứng gần. Bóng cánh quạt nhấp nháy lúc hoàng hôn chỉ thấy rõ khi ở rất gần trụ.
Đi xem điện gió: điều cần biết
Cánh đồng điện gió là điểm khách hay ghé khi tới Bạc Liêu. Một vài lưu ý thực tế, không thay cho thông báo của nhà máy:
- Khu vực nhà máy có phần cho phép tham quan, có phần hạn chế vì an toàn; làm theo biển báo, hướng dẫn của bảo vệ.
- Không leo lên chân trụ, không đi ra ngoài cầu dẫn xuống bãi bùn khi không có người địa phương; triều lên rất nhanh.
- Gió ở đây mạnh, nhất là mùa khô; giữ chặt mũ nón, điện thoại, không bay thiết bị bay chụp ảnh ở khu vực cấm.
- Giờ đẹp để chụp thường là sáng sớm và chiều muộn; kiểm tra lịch thủy triều nếu muốn cảnh trụ đứng giữa nước.
- Mang nước uống, kem chống nắng vì gần như không có bóng mát dọc cầu dẫn.
- Giờ mở cửa, quy định tham quan có thể thay đổi; nên hỏi trước tại địa phương.
Điện gió vùng Bạc Liêu trong bức tranh năng lượng chung
Sau nhà máy đầu tiên, vùng ven biển Bạc Liêu cũ có thêm nhiều dự án điện gió, cùng với các vùng lân cận tạo thành một trong những cụm điện gió ven biển lớn của đồng bằng. Giai đoạn 2020 – 2021, hàng loạt dự án được gấp rút hoàn thành để kịp hưởng cơ chế giá ưu đãi, sau đó một số dự án gặp khó khăn về giá bán và đấu nối.
Bài toán lớn của điện gió vùng này là lưới truyền tải. Điện sản xuất ở cuối bán đảo cần đường dây đủ lớn để chuyển về các trung tâm tiêu thụ; khi đường dây quá tải, nhà máy phải giảm phát dù gió tốt. Việc đầu tư lưới truyền tải là chuyện của ngành điện ở quy mô quốc gia.
Cùng với dự án điện khí LNG được nhắc tới nhiều năm, điện gió làm cho vùng Bạc Liêu cũ, nay trong tỉnh Cà Mau mới, có vị trí đáng kể trong quy hoạch năng lượng. Tiến độ các dự án mới nên theo dõi qua thông báo chính thức thay vì qua tin đồn về giá đất quanh dự án.
Những hiểu lầm hay gặp về điện gió
“Trụ gió quay là đang phát điện hết công suất.” Trụ quay chỉ cho biết đang có gió. Công suất thực tế phụ thuộc vào tốc độ gió; gió vừa phải thì phát ít, gió mạnh trong ngưỡng thiết kế mới đạt gần công suất định mức. Cả năm, sản lượng thực của một nhà máy điện gió thường chỉ bằng một phần công suất lắp đặt nhân với số giờ trong năm.
“Có điện gió thì vùng đó hết cúp điện.” Điện gió đưa vào lưới quốc gia, còn chuyện cúp điện ở một khu dân cư phụ thuộc lưới phân phối, trạm biến áp, sự cố đường dây. Ở gần nhà máy điện gió không làm điện nhà dân ổn định hơn một cách trực tiếp.
“Điện gió gây sạt lở bờ biển.” Nguyên nhân chính của sạt lở bờ biển ở vùng này được giới nghiên cứu nêu là thiếu phù sa, sóng gió và mất rừng. Tác động cục bộ của móng trụ, cầu dẫn tới dòng chảy cần được xem trong đánh giá riêng của từng dự án, không nên khẳng định hay phủ nhận chung chung.
“Đất gần điện gió sẽ tăng giá mạnh.” Tin đồn kiểu này thường đi kèm các dự án năng lượng. Giá trị đất phụ thuộc quy hoạch, hạ tầng và mục đích sử dụng đất, không phụ thuộc vào việc nhìn thấy trụ gió. Trước khi giao dịch, nên tra quy hoạch tại cơ quan có thẩm quyền.
“Trụ gió hết hạn là bỏ đó.” Tua bin gió có tuổi thọ thiết kế nhiều năm, trong thời gian đó được bảo dưỡng, thay linh kiện. Hết đời dự án, theo nguyên tắc chung chủ đầu tư phải có phương án tháo dỡ, thay thế thiết bị hoặc nâng cấp. Cách xử lý cánh quạt cũ, vật liệu khó tái chế là vấn đề ngành điện gió thế giới đang bàn, và cũng sẽ đến với các nhà máy ở vùng này.
Câu hỏi thường gặp
Mỗi trụ điện gió Bạc Liêu cao bao nhiêu?
Theo các mô tả phổ biến, trụ của nhà máy đầu tiên cao khoảng tám mươi mét tính tới trục cánh, cánh dài vài chục mét. Các dự án sau có thể dùng trụ cao hơn, cánh dài hơn vì công nghệ mới. Thông số chính xác nên tra tài liệu của từng dự án.
Điện gió ở đây phát điện quanh năm không?
Có phát quanh năm nhưng không đều. Mùa khô với gió chướng là thời gian phát nhiều nhất; mùa mưa gió yếu và kém ổn định hơn nên sản lượng thấp hơn. Những ngày lặng gió hoặc gió quá mạnh, trụ có thể dừng.
Điện gió có ảnh hưởng tới nuôi tôm gần đó không?
Khi vận hành, trụ gió không dùng nước hay hoá chất nên không ảnh hưởng trực tiếp tới chất lượng nước ao tôm. Ảnh hưởng chủ yếu xảy ra trong giai đoạn thi công và qua việc sử dụng đất, đường dây. Các vấn đề cụ thể cần xem trong đánh giá tác động môi trường của dự án.
Vì sao có lúc trụ gió đứng yên dù có gió?
Có thể vì đang bảo dưỡng, sự cố, gió vượt ngưỡng an toàn, hoặc vì nhà máy được điều độ giảm phát do lưới điện không tiếp nhận hết. Hiện tượng giảm phát từng được nhắc nhiều ở các vùng tập trung năng lượng tái tạo.
Người dân có được mua điện trực tiếp từ nhà máy điện gió không?
Không. Điện từ nhà máy được bán cho ngành điện và đưa vào lưới chung; người dân mua điện từ đơn vị phân phối như mọi nơi. Giá điện sinh hoạt áp dụng theo biểu giá chung, không phụ thuộc vào việc ở gần nhà máy điện gió.
Điện gió Bạc Liêu có phải điện gió ngoài khơi không?
Không hẳn. Đây là điện gió gần bờ, đặt trên bãi bồi ngập triều sát bờ biển, khác với điện gió ngoài khơi đặt ở vùng biển sâu cách bờ hàng chục cây số. Điện gió ngoài khơi ở Việt Nam đang trong giai đoạn nghiên cứu, quy hoạch.