Vùng Bạc Liêu cũ sống chủ yếu nhờ thủy sản, trước hết là con tôm: nuôi tôm thương phẩm, sản xuất tôm giống và chế biến tôm xuất khẩu. Bên cạnh đó là cây lúa ở vùng ngọt và vùng tôm – lúa phía bắc, nghề muối ở dải ven biển Đông Hải cũ, nghề khai thác biển ở cửa Gành Hào, và từ khoảng một thập kỷ nay là điện gió dựng trên bãi bồi ven biển.
Cấu trúc này bám rất sát đất và nước. Phía nam quốc lộ 1 nước mặn quanh năm thì nuôi tôm, làm muối, giữ rừng; phía bắc nước chuyển mặn ngọt theo mùa thì tôm – lúa luân canh; vùng ngọt ổn định thì lúa nhiều vụ, vườn cây. Gió chướng mùa khô vừa phơi muối vừa quay trụ điện gió. Hiểu được ghép nối ấy là hiểu vì sao kinh tế vùng này có dáng vẻ như hiện nay.
Từ 1/7/2025, vùng Bạc Liêu cũ thuộc tỉnh Cà Mau, nên số liệu thống kê mới gộp chung với phần Cà Mau cũ. Bài này mô tả cấu trúc kinh tế và cách các nghề vận hành, không đưa số liệu sản lượng, giá trị hay giá cả cụ thể.
Bản đồ nghề nghiệp theo vùng: nhìn một lượt
Bảng dưới gom các nghề chính theo vùng địa lý và tên đơn vị hành chính mới; mỗi ô chỉ đúng cho phần lớn, không đúng cho từng ấp:
| Vùng | Đơn vị mới tiêu biểu | Nghề chính | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Dải ven biển phía đông bắc | Phường Hiệp Thành, Phường Vĩnh Trạch | Tôm giống, nuôi tôm công nghiệp, điện gió | Gần trung tâm, nhiều trại giống và cánh đồng điện gió |
| Dải ven biển phía tây nam | Xã Vĩnh Hậu, Xã Đông Hải, Xã Long Điền, Xã Gành Hào | Muối, nuôi tôm, khai thác biển, điện gió | Đồng muối và cảng cá tập trung ở đây |
| Vùng mặn nội địa phía nam quốc lộ 1 | Phường Giá Rai, Phường Láng Tròn, Xã An Trạch, Xã Định Thành | Nuôi tôm quảng canh, công nghiệp | Nhiều vuông tôm kết hợp cua, cá |
| Vùng tôm – lúa phía bắc | Xã Hồng Dân, Xã Phước Long, Xã Ninh Quới, Xã Vĩnh Phước… | Tôm mùa khô, lúa mùa mưa | Gạo đặc sản trồng trên ruộng nuôi tôm |
| Vùng ngọt | Xã Vĩnh Lợi, Xã Châu Thới, Xã Hưng Hội | Lúa nhiều vụ, rau màu, vườn | Được hệ thống cống giữ ngọt |
Ngoài các nghề trên, các phường trung tâm như Phường Bạc Liêu, Phường Giá Rai có thương mại, dịch vụ, chế biến, vận tải và du lịch, phục vụ cho chính các vùng sản xuất xung quanh.
Con tôm: trục chính của kinh tế vùng
Nếu phải chọn một thứ đại diện cho kinh tế vùng Bạc Liêu, đó là con tôm. Chuỗi tôm ở đây đủ các mắt xích: trại sản xuất tôm giống ven biển, hàng chục nghìn hộ nuôi tôm theo nhiều mô hình từ quảng canh tới siêu thâm canh, đại lý thu mua, nhà máy chế biến xuất khẩu, cửa hàng thức ăn, thuốc thú y thủy sản, dịch vụ đào ao, lót bạt, điện ba pha cho ao nuôi. Một biến động giá tôm thế giới có thể làm cả vùng vui hay lo trong vài tuần.
Tỉnh Bạc Liêu cũ từng đặt mục tiêu xây dựng vùng thành nơi tập trung hàng đầu của ngành tôm cả nước, thường được báo chí nhắc là “thủ phủ ngành tôm”. Mục tiêu này gắn với việc phát triển khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao cho tôm, khuyến khích nuôi tôm công nghệ cao và mở rộng chế biến sâu. Từ khi nhập vào Cà Mau, vùng này cùng phần Cà Mau cũ tạo thành một khối nuôi tôm rất lớn của đồng bằng.
Điểm yếu của trục tôm cũng rõ: phụ thuộc thị trường xuất khẩu, rủi ro dịch bệnh, chi phí thức ăn và năng lượng cao, và áp lực lên môi trường nước. Những điều này sẽ được nói kỹ hơn ở các bài riêng về từng mô hình nuôi.
Cây lúa: từ vùng ngọt tới ruộng tôm – lúa
Lúa từng là cây chủ lực của vùng Bạc Liêu trước khi con tôm lên ngôi. Hiện nay lúa vẫn có vai trò lớn ở hai loại vùng. Vùng ngọt phía bắc, được cống giữ ngọt, làm lúa hai đến ba vụ mỗi năm như nhiều vùng lúa khác ở đồng bằng. Vùng tôm – lúa thì làm một vụ lúa mùa mưa xen với vụ tôm mùa khô.
Lúa trên ruộng tôm – lúa có đặc điểm riêng: gần như không cần nhiều phân bón vì đất đã có chất hữu cơ từ vụ tôm, và phải hạn chế thuốc bảo vệ thực vật để không ảnh hưởng tới vụ tôm kế tiếp. Nhờ vậy, gạo từ mô hình này thường được giới thiệu là gạo sạch, gạo hữu cơ hoặc gần hữu cơ, và có thể bán với giá tốt hơn nếu được chứng nhận.
Một số giống lúa đặc sản gắn với vùng này, như giống lúa mùa truyền thống Một bụi đỏ ở Hồng Dân, và các giống lúa thơm chất lượng cao được trồng nhiều ở đồng bằng. Câu chuyện mô hình tôm – lúa được viết riêng trong một bài của mục này.
Muối, nghề biển và rừng: ba nghề của dải ven biển
Nghề muối. Ruộng muối tập trung ở các xã ven biển vùng Đông Hải cũ, nay chủ yếu thuộc Xã Đông Hải và Xã Long Điền, một phần ở Xã Vĩnh Hậu. Muối được làm trong mùa khô bằng cách phơi nước biển trên ruộng nện chặt. Nghề này cho thu nhập thời vụ, gắn với nắng gió, giá muối bấp bênh, nên nhiều hộ làm thêm nuôi tôm, nuôi artemia hoặc chuyển nghề.
Nghề biển. Cửa sông Gành Hào là cửa ngõ ra biển chính của vùng, có cảng cá, chợ cá, nơi neo đậu tàu thuyền. Ngư dân khai thác ven bờ và xa bờ bằng nhiều nghề lưới; hải sản về cảng được bán tươi, làm khô, làm mắm hoặc vào nhà máy chế biến.
Rừng và bãi bồi. Rừng phòng hộ ven biển không phải rừng sản xuất, nhưng tạo sinh kế cho hộ nhận khoán: bắt cua, cá kèo, sò, ốc dưới tán theo quy định. Bãi bồi trước rừng là nơi nuôi nghêu, sò ở một số đoạn.
Điểm chung. Cả ba nghề đều phụ thuộc mạnh vào thời tiết và con nước, thu nhập không đều trong năm. Đó là lý do nhiều hộ ven biển làm nhiều nghề cùng lúc, mùa nào nghề nấy.
Điện gió và năng lượng: lớp kinh tế mới trên bãi bồi
Từ khoảng đầu những năm 2010, vùng ven biển Bạc Liêu được biết tới với cánh đồng điện gió dựng ngay trên bãi bồi ngập triều ở khu vực Vĩnh Trạch Đông cũ, nay thuộc Phường Hiệp Thành. Đây thường được nhắc là một trong những dự án điện gió gần bờ đầu tiên ở Việt Nam. Sau đó, nhiều dự án điện gió khác được xây dựng dọc ven biển các vùng Hòa Bình, Đông Hải cũ, nhất là trong giai đoạn cơ chế giá ưu đãi cho điện gió trước năm 2021.
Điện gió tạo ra ít việc làm trực tiếp so với nuôi tôm, nhưng đóng góp lớn vào thu ngân sách, đường điện, đường giao thông ven biển, và trở thành điểm đến của khách tham quan. Bên cạnh đó, dự án nhà máy điện khí LNG Bạc Liêu được nhắc tới nhiều năm như một dự án năng lượng quy mô lớn, với tiến độ còn nhiều điều chỉnh.
Năng lượng là lĩnh vực mà người dân địa phương ít trực tiếp tham gia sản xuất, nhưng chịu ảnh hưởng qua đất đai bị thu hồi, đường dây truyền tải đi qua, việc làm trong giai đoạn xây dựng và vận hành. Hai bài riêng về điện gió và LNG trong mục này phân tích kỹ hơn.
Chế biến, thương mại và dịch vụ ăn theo
Phía sau ao tôm là cả một ngành chế biến. Các nhà máy chế biến thủy sản trên địa bàn tiếp nhận tôm nguyên liệu, sơ chế, cấp đông, đóng gói xuất khẩu, tạo việc làm cho nhiều nghìn lao động, phần lớn là phụ nữ. Ngoài ra còn các cơ sở làm tôm khô, khô cá, mắm, những sản phẩm gắn với thương hiệu ẩm thực của vùng.
Thương mại ở các phường trung tâm phục vụ chính chuỗi sản xuất: cửa hàng vật tư nuôi trồng, thức ăn thủy sản, máy móc, ống nhựa, bạt lót ao, quạt nước; đại lý thu mua nông sản; dịch vụ vận tải ghe, xe tải lạnh. Một vòng chợ ở Hộ Phòng hay Giá Rai là thấy ngay cấu trúc kinh tế ấy: nửa cửa hàng là vật tư cho con tôm.
Du lịch là mảng nhỏ hơn nhưng đang được đầu tư: nhà công tử Bạc Liêu, khu lưu niệm nhạc sĩ Cao Văn Lầu, cánh đồng điện gió, biển Nhà Mát, vườn chim, cánh đồng muối. Người muốn kinh doanh tại địa phương có thể tra trong danh bạ doanh nghiệp của trang để thấy các ngành đang có nhiều đơn vị hoạt động.
Những thách thức chung của kinh tế vùng
Dù là tôm, lúa hay muối, các nghề ở vùng Bạc Liêu cùng đối mặt một số vấn đề lớn:
- Biến đổi khí hậu và nước: hạn mặn kéo dài, mưa thất thường, triều cường, sạt lở bờ biển ảnh hưởng trực tiếp tới mọi mô hình sản xuất.
- Dịch bệnh trên tôm: một đợt bệnh có thể làm mất trắng vụ nuôi, nhất là với mô hình đầu tư lớn.
- Phụ thuộc thị trường: tôm và gạo phụ thuộc thị trường xuất khẩu; muối phụ thuộc thương lái; giá lên xuống ngoài tầm kiểm soát của người sản xuất.
- Chi phí đầu vào: thức ăn, điện, con giống, vật tư chiếm phần lớn giá thành; khi giá đầu ra giảm, người nuôi dễ lỗ.
- Lao động: nhiều lao động trẻ đi làm ở các khu công nghiệp ngoài tỉnh, nông thôn thiếu người, nhất là cho nghề nặng như làm muối.
- Hạ tầng: điện ba pha, đường giao thông, nước ngọt tới vùng sản xuất vẫn là nhu cầu lớn ở nhiều ấp.
Những thách thức này không riêng của Bạc Liêu, nhưng ở đây chúng chồng lên nhau rõ hơn vì vùng nằm cuối nguồn nước ngọt và có bờ biển dài chịu tác động trực tiếp.
Một năm làm ăn của vùng: lịch các nghề chồng lên nhau
Đặt các nghề cạnh nhau theo lịch, sẽ thấy vùng Bạc Liêu bận rộn quanh năm nhưng mỗi mùa bận một kiểu. Đầu mùa khô, khoảng tháng 12 – 1, vùng tôm – lúa gặt lúa rồi lấy nước mặn thả tôm; diêm dân đắp bờ, nện ruộng, mở đầu vụ muối; trại giống vào mùa bán giống cho vụ nuôi chính; gió chướng lên, trụ điện gió quay đều.
Giữa mùa khô, tháng 2 – 4, đồng muối làm rộ, ao tôm ven biển và ruộng tôm vùng chuyển đổi đang nuôi, nhà máy chế biến chạy theo lượng tôm thu hoạch. Đây cũng là lúc lo nước ngọt sinh hoạt và lo nắng nóng cho ao nuôi. Cuối mùa khô và đầu mùa mưa, tháng 5 – 7, vụ muối dứt, tôm vùng tôm – lúa được thu, ruộng xả mặn chờ mưa.
Mùa mưa, tháng 8 – 11, ruộng tôm – lúa xanh màu lúa, vùng ngọt làm vụ hè thu, thu đông; diêm dân chuyển sang nuôi tôm, làm thuê hoặc đi làm xa; ghe biển Gành Hào ra khơi theo con nước và thời tiết. Nhịp này giải thích vì sao lao động ở đây di chuyển giữa các nghề theo mùa, và vì sao một hộ thường có hai, ba nguồn thu thay vì một.
Câu hỏi thường gặp
Bạc Liêu có khu công nghiệp lớn không?
Vùng Bạc Liêu cũ có một số khu, cụm công nghiệp, trong đó khu Trà Kha gần trung tâm được nhắc nhiều, chủ yếu là chế biến thủy sản và các ngành phục vụ nông nghiệp. Quy mô nhỏ hơn nhiều so với các tỉnh Đông Nam Bộ. Danh sách và tình trạng các khu nên tra theo thông tin hiện hành của tỉnh Cà Mau mới.
Sau khi nhập vào Cà Mau, kinh tế vùng Bạc Liêu có thay đổi gì?
Về cấu trúc sản xuất thì không thay đổi ngay, vì tôm, lúa, muối vẫn nằm trên đất cũ. Thay đổi nằm ở quản lý và quy hoạch: các chương trình về tôm, năng lượng, thủy lợi giờ được tính chung cho cả bán đảo. Số liệu thống kê cũng gộp chung nên khó so với số liệu trước 7/2025.
Người từ nơi khác tới Bạc Liêu tìm việc thường làm gì?
Phổ biến là làm trong nhà máy chế biến thủy sản, làm công nhân trại tôm giống, phụ việc ở trại nuôi tôm công nghiệp, làm trong các cửa hàng vật tư, vận tải, dịch vụ. Một số làm theo dự án xây dựng năng lượng, giao thông. Nên tìm việc qua kênh chính thức và hợp đồng rõ ràng.
Vì sao Bạc Liêu không trồng nhiều cây ăn trái như miền Tây vùng trên?
Vì phần lớn đất bị ảnh hưởng mặn và phèn, nước ngọt mùa khô khan hiếm. Cây ăn trái lâu năm cần nước ngọt quanh năm và đất không bị mặn. Vườn cây ăn trái ở vùng này tập trung trên giồng cát và vùng ngọt, trong đó có những vườn nhãn được người địa phương nhắc tới nhiều.
Mô hình nào đang được khuyến khích ở Bạc Liêu?
Theo định hướng thường được nêu, các mô hình được khuyến khích là nuôi tôm công nghệ cao có xử lý nước thải ở vùng phù hợp, tôm – lúa và tôm quảng canh cải tiến theo hướng sinh thái, sản xuất muối sạch, cùng năng lượng tái tạo. Chi tiết nên xem quy hoạch và chương trình hỗ trợ hiện hành.
Có số liệu sản lượng tôm, lúa, muối của vùng Bạc Liêu không?
Số liệu được công bố trong niên giám thống kê và báo cáo kinh tế xã hội của tỉnh cũ qua các năm, và từ 7/2025 trong số liệu của tỉnh Cà Mau mới. Khi trích dẫn, nên ghi rõ năm và nguồn, vì sản lượng biến động lớn theo thời tiết, dịch bệnh và thị trường.