Tỉnh Bạc Liêu được tái lập từ ngày 1/1/1997, khi tỉnh Minh Hải chia thành hai tỉnh Bạc Liêu và Cà Mau theo nghị quyết của Quốc hội cuối năm 1996. Lúc mới tái lập, tỉnh có thị xã Bạc Liêu và ba huyện Giá Rai, Vĩnh Lợi, Hồng Dân. Trong gần ba mươi năm sau đó, tỉnh lập thêm các huyện Phước Long, Đông Hải, Hòa Bình, nâng thị xã Bạc Liêu lên thành phố và huyện Giá Rai lên thị xã, thành bảy đơn vị cấp huyện. Đến 1/7/2025, toàn bộ nhập vào tỉnh Cà Mau.
Hai mươi tám năm là quãng thời gian đủ dài để một thế hệ lớn lên với tấm căn cước ghi “tỉnh Bạc Liêu”, biển số xe 94, đội bóng, trường đại học, lễ hội mang tên tỉnh. Cũng chính quãng này chứng kiến thay đổi kinh tế lớn nhất của vùng: chuyển từ lúa sang tôm ở vùng mặn, rồi điện gió trên bãi bồi.
Bài này đi theo trình tự các lần thay đổi địa giới và những gì chúng để lại. Năm của một số quyết định được ghi theo tài liệu phổ biến; nếu bạn trích dẫn trong văn bản chính thức, hãy kiểm số hiệu văn bản gốc.
Bạc Liêu năm 1997 gồm những gì
Khi tách khỏi Minh Hải, tỉnh Bạc Liêu nhận phần đất phía đông bắc, gần với ranh giới tỉnh Bạc Liêu trước năm 1975 trừ những vùng đã chuyển đi từ trước như Vĩnh Châu. Theo các tài liệu về đợt chia tách, tỉnh gồm thị xã Bạc Liêu là tỉnh lỵ và ba huyện: Giá Rai trải dài dọc Quốc lộ 1 xuống tới biển, Vĩnh Lợi bao quanh thị xã, Hồng Dân ở vùng ngọt phía bắc.
Bốn đơn vị này rất rộng so với dân số và đường sá lúc ấy. Huyện Giá Rai, chẳng hạn, ôm cả vùng đô thị dọc quốc lộ lẫn vùng biển Gành Hào xa tít; huyện Hồng Dân thì kênh rạch chằng chịt, nhiều ấp chỉ đi được bằng xuồng vào mùa nước. Từ một trung tâm huyện, cán bộ đi xuống các xã xa mất nửa ngày là chuyện thường. Đây là lý do những năm đầu sau tái lập, việc chia tách huyện được đặt ra gần như ngay lập tức.
Bộ máy cấp tỉnh cũng phải dựng gần như từ đầu ở Bạc Liêu, vì thời Minh Hải nhiều cơ quan đầu não đặt ở Cà Mau. Người lớn tuổi còn nhớ những năm đầu cơ quan tỉnh mượn tạm trụ sở, cán bộ từ Cà Mau chuyển về, các sở, ngành lần lượt hình thành. Hình ảnh ngược lại xảy ra năm 2025, khi một phần bộ máy tỉnh ở Bạc Liêu được sắp xếp lại về trung tâm Cà Mau.
Các lần thay đổi địa giới cấp huyện, 1997–2025
Bảng sau gom các lần lập mới, nâng cấp đơn vị hành chính trên địa bàn trong 28 năm tỉnh riêng. Năm ghi theo tài liệu phổ biến, có chỗ ghi “khoảng” vì nguồn chưa thống nhất:
| Thời điểm | Thay đổi | Ý nghĩa thực tế |
|---|---|---|
| 1/1/1997 | Tái lập tỉnh với thị xã Bạc Liêu, huyện Giá Rai, Vĩnh Lợi, Hồng Dân | Bạc Liêu có lại bộ máy tỉnh riêng |
| Khoảng 2000–2001 | Lập huyện Phước Long (tách từ Hồng Dân) và huyện Đông Hải (tách từ Giá Rai) | Vùng ngọt phía tây bắc và vùng biển phía nam có trung tâm huyện gần hơn |
| 2005 (theo nhiều tài liệu) | Lập huyện Hòa Bình, tách từ Vĩnh Lợi | Vùng giữa dọc Quốc lộ 1 và ven biển có huyện riêng |
| 2010 | Thị xã Bạc Liêu lên thành phố Bạc Liêu | Đô thị trung tâm được công nhận ở tầm cao hơn |
| 2015 | Huyện Giá Rai lên thị xã Giá Rai | Hộ Phòng, Giá Rai, Láng Tròn thành các phường |
| 1/7/2025 | Bỏ cấp huyện; bảy đơn vị cũ thành 24 phường, xã; tỉnh nhập vào Cà Mau | Kết thúc giai đoạn tỉnh riêng |
Đọc bảng sẽ thấy một mạch rõ: từ 1997 đến 2015, xu hướng là chia nhỏ để quản lý sát hơn và nâng cấp đô thị; năm 2025 đảo chiều, gom lớn lại. Không có gì mâu thuẫn ở đây, chỉ là mỗi giai đoạn chọn một cách cân bằng khác giữa gần dân và gọn bộ máy.
Ba huyện mới: vì sao tách và tên được chọn thế nào
Phước Long được tách khỏi Hồng Dân để vùng ngọt phía tây bắc, giáp Kiên Giang cũ, có trung tâm huyện riêng ở thị trấn Phước Long. Tên Phước Long vốn là tên một làng, một xã trong vùng, được nâng lên làm tên huyện. Từ đây sinh ra một chi tiết dễ nhầm về sau: có cả thị trấn Phước Long lẫn xã Phước Long, và đến năm 2025 hai nơi này đi về hai xã mới khác nhau.
Đông Hải được tách khỏi Giá Rai, gồm phần đất ven biển phía nam với Gành Hào là thị trấn huyện lỵ. Cái tên Hán Việt “Đông Hải”, nghĩa là biển đông, nói đúng vị trí: vùng đất mặt tiền ra biển. Trước khi có huyện, người Gành Hào phải lên tận Giá Rai làm giấy tờ, một chặng đường không hề ngắn trước khi có đường nhựa tốt.
Hòa Bình được tách khỏi Vĩnh Lợi, gồm vùng hai bên Quốc lộ 1 phía tây thành phố Bạc Liêu và một dải ven biển. Tên Hòa Bình vốn là tên một khu vực, một thị trấn trên quốc lộ. Việc lập huyện này giúp Vĩnh Lợi gọn lại quanh Châu Hưng, đồng thời cho dải ven biển phía đông có một trung tâm hành chính gần hơn. Khi nhập xã năm 2025, xã Long Thạnh vốn thuộc Vĩnh Lợi lại được ghép về xã Hòa Bình mới, cho thấy ranh hai huyện này luôn sát nhau.
Bức tranh kinh tế đổi màu trong 28 năm
Từ lúa sang tôm ở vùng mặn. Đầu những năm 2000, tỉnh chủ trương chuyển một phần lớn diện tích lúa năng suất thấp ở vùng nhiễm mặn sang nuôi tôm và mô hình tôm – lúa. Cảnh quan phía nam Quốc lộ 1 đổi hẳn: ruộng lúa thành vuông tôm, bờ bao, ao lắng. Đây là quyết định kinh tế lớn, có lợi nhưng cũng kéo theo những bài toán về dịch bệnh tôm, nước ngầm, môi trường.
Tôm giống và chế biến. Vùng ven biển phát triển nhiều trại sản xuất tôm giống và nhà máy chế biến thủy sản. Bạc Liêu được nhắc nhiều như một trung tâm tôm giống của đồng bằng.
Muối và lúa vẫn còn. Nghề muối ở Đông Hải, Vĩnh Trạch, Hiệp Thành vẫn giữ, dù quy mô có lúc co lại. Vùng ngọt phía bắc tiếp tục là vùng lúa, có thêm mô hình luân canh tôm – lúa ở Hồng Dân, Phước Long.
Điện gió. Từ đầu thập niên 2010, những trụ điện gió đầu tiên mọc lên trên bãi bồi ven biển Bạc Liêu, theo nhiều tài liệu là một trong những dự án điện gió gần bờ sớm nhất cả nước. Về sau thêm nhiều dự án dọc dải bờ biển. Chi tiết về công suất và tiến độ nên tra theo nguồn của ngành điện.
Đô thị Bạc Liêu lớn lên ra sao
Thị xã Bạc Liêu năm 1997 là một đô thị nhỏ, sống quanh khu chợ cũ bên sông. Hai mươi năm sau, đô thị đã giãn ra theo ba hướng: dọc Quốc lộ 1, ra phía biển về Nhà Mát và dọc các trục đường mới. Những khu dân cư mới, quảng trường, công viên, trường học, bệnh viện mọc lên ở vành ngoài, trong khi khu trung tâm cũ giữ nhịp buôn bán.
Việc lên thành phố năm 2010 không làm khu phố cũ biến đổi tức thì, nhưng mở ra quy hoạch đô thị ở quy mô lớn hơn, nhiều dự án hạ tầng, và đặc biệt là định vị Bạc Liêu như một điểm đến văn hoá gắn với đờn ca tài tử, nhà công tử, Quán Âm Phật đài, cánh đồng điện gió. Bạc Liêu từng đăng cai những sự kiện văn hoá cấp quốc gia về đờn ca tài tử, đưa tên thành phố đi xa hơn.
Giá Rai lên thị xã năm 2015 cho thấy trục Quốc lộ 1 phía tây đã đủ đô thị hoá: Hộ Phòng, Giá Rai, Láng Tròn nối gần thành một dải phố chợ. Đến năm 2025, chính dải này cho ra hai phường Giá Rai và Láng Tròn, còn phần nông thôn tách thành xã Phong Thạnh mới.
Những gì 28 năm tỉnh riêng để lại
Khi tỉnh nhập vào Cà Mau, một số dấu ấn của giai đoạn 1997–2025 vẫn còn và sẽ còn lâu:
- Giấy tờ. Hàng triệu giấy tờ ghi “tỉnh Bạc Liêu”, từ khai sinh, căn cước, sổ đỏ đến bằng cấp, vẫn có giá trị và sẽ lưu hành nhiều năm nữa.
- Biển số 94. Xe đã đăng ký mang đầu số này tiếp tục lưu thông bình thường; việc cấp biển cho xe đăng ký mới làm theo quy định hiện hành của công an.
- Thiết chế mang tên Bạc Liêu. Trường đại học, các trường chuyên nghiệp, bệnh viện, bảo tàng mang tên Bạc Liêu được thành lập hoặc phát triển trong giai đoạn này. Việc giữ hay đổi tên từng nơi tuỳ quyết định riêng.
- Hạ tầng. Đường ven biển, cầu, cống thủy lợi, lưới điện, nhà máy điện gió là thành quả của giai đoạn tỉnh riêng, nay thuộc quản lý của tỉnh Cà Mau.
- Bản sắc. Thương hiệu “Bạc Liêu” trong du lịch, ẩm thực, nghệ thuật đờn ca tài tử đã định hình rõ trong 28 năm này, và không phụ thuộc vào ranh giới hành chính.
Danh sách này giúp người dân yên tâm một điều: sáp nhập thay đổi bộ máy và tên trên con dấu, không xoá đi những gì đã xây dựng.
Năm 1997 và năm 2025 đặt cạnh nhau
Một người sinh năm 1985 ở Giá Rai đã trải qua ba tên tỉnh trên giấy tờ: Minh Hải lúc đi học, Bạc Liêu khi đi làm, Cà Mau khi có con đi học. Chuyện này không hiếm ở vùng đất mà ranh giới hành chính đổi nhiều lần. Đặt hai mốc 1997 và 2025 cạnh nhau sẽ thấy chúng là hai chiều của cùng một câu hỏi: đơn vị hành chính nên lớn đến đâu.
Năm 1997, lý do tách là để bộ máy gần dân hơn trong điều kiện đường sá chưa tốt, liên lạc khó, giấy tờ làm bằng tay. Năm 2025, lý do nhập là để bộ máy gọn hơn trong điều kiện đường đã khá hơn, dữ liệu dân cư đã số hoá, nhiều thủ tục làm được trực tuyến. Cùng lúc bỏ cấp huyện để đưa việc về xã, nên với phần lớn giấy tờ thường ngày, người dân không phải đi xa hơn trước.
Điều khác hẳn so với năm 1997 là tốc độ. Lần tái lập trước có cả năm để chuẩn bị, bộ máy dựng dần qua nhiều năm. Lần sáp nhập này diễn ra nhanh, nên trong vài năm đầu sẽ còn những chỗ chưa khớp: biểu mẫu chưa cập nhật, danh mục trên phần mềm còn tên cũ, người dân chưa quen nơi nộp hồ sơ. Biết trước điều đó giúp bạn kiên nhẫn hơn và chủ động hỏi lại khi cần.
Câu hỏi thường gặp
Trước năm 1997 Bạc Liêu có huyện Đông Hải chưa?
Chưa. Vùng Đông Hải khi ấy thuộc huyện Giá Rai. Huyện Đông Hải chỉ được lập sau khi tỉnh tái lập, khoảng đầu những năm 2000, với thị trấn Gành Hào làm trung tâm. Giấy tờ cũ của người Gành Hào vì vậy thường ghi huyện Giá Rai.
Thị xã Bạc Liêu lên thành phố có làm đổi tên phường không?
Các phường của thị xã cũ chủ yếu giữ tên số như phường 1, 2, 3, 5, 7, 8 và phường Nhà Mát. Thay đổi lớn về tên phường chỉ xảy ra năm 2025, khi các phường số được gom lại thành Phường Bạc Liêu và Phường Vĩnh Trạch.
Vì sao năm 2015 Giá Rai lên thị xã mà không phải Hồng Dân?
Việc nâng cấp đô thị xét theo các tiêu chuẩn về dân số đô thị, mật độ, hạ tầng, tỷ lệ lao động phi nông nghiệp. Dải Hộ Phòng – Giá Rai – Láng Tròn dọc Quốc lộ 1 đã đô thị hoá rõ hơn, trong khi Hồng Dân vẫn chủ yếu là vùng nông nghiệp.
Người sinh trước 1997 ở Bạc Liêu thì giấy tờ ghi tỉnh gì?
Người sinh trong giai đoạn 1976–1996 thường có giấy khai sinh ghi tỉnh Minh Hải. Người sinh trước 1976 có thể có giấy tờ ghi tỉnh Bạc Liêu hoặc tên tỉnh của chính quyền thời đó, tuỳ nơi và tuỳ năm.
Có tài liệu nào ghi đầy đủ quá trình tái lập tỉnh không?
Sách địa chí tỉnh Bạc Liêu và các ấn phẩm kỷ niệm ngày tái lập tỉnh thường ghi khá đủ các mốc. Bạn có thể tìm tại thư viện tỉnh, bảo tàng tỉnh cũ hoặc thư viện quốc gia. Số hiệu nghị quyết, nghị định nên đối chiếu với cơ sở dữ liệu văn bản pháp luật.