Nhà thờ Tắc Sậy là nhà thờ của giáo xứ Tắc Sậy, ở xã Tân Phong thuộc thị xã Giá Rai cũ, nay thuộc xã Phong Thạnh của tỉnh Cà Mau (lưu ý: xã Phong Thạnh mới khác xã Phong Thạnh cũ, xã cũ nay thuộc phường Giá Rai). Nơi đây nổi tiếng vì gắn với cha Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp, linh mục coi sóc giáo xứ trong những năm 1930–1940, mất năm 1946; phần mộ của ông ở Tắc Sậy thu hút khách hành hương từ khắp nơi, cả người theo Công giáo lẫn không theo.
Một giáo xứ giữa đồng ruộng vùng Giá Rai trở thành nơi đón hàng chục nghìn người mỗi dịp lễ là câu chuyện đáng kể lại theo góc lịch sử và văn hoá. Bài này nói về vùng đất Tắc Sậy, cuộc đời cha Trương Bửu Diệp theo những gì các tài liệu của giáo hội và báo chí ghi lại, khuôn viên nhà thờ ngày nay và những điều cần biết nếu bạn định đến thăm.
Tắc Sậy: một giáo xứ giữa vùng ruộng Giá Rai
Tên Tắc Sậy, theo cách giải thích dân gian, gắn với con rạch tắt mọc nhiều sậy — “tắc” trong tiếng Nam Bộ là đường nước tắt nối hai dòng sông, rạch. Vùng này thuộc Giá Rai, nằm phía bắc Quốc lộ 1, xưa là đồng ruộng trồng lúa, nhiều kênh rạch nhỏ. Người Công giáo đến lập cộng đoàn ở đây từ khoảng cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, phần nhiều là dân khẩn hoang từ các giáo xứ miền trên xuống.
Giáo xứ Tắc Sậy thuộc giáo phận Cần Thơ. Như nhiều giáo xứ ở đồng bằng, cộng đoàn sống bằng nghề nông, giữ nếp sinh hoạt quanh ngôi nhà thờ: lễ ngày Chúa nhật, lễ Giáng sinh, Phục sinh, các hội đoàn. Nhà thờ ban đầu nhỏ, dựng bằng vật liệu đơn giản, qua nhiều lần xây lại cho tới công trình lớn như hiện nay.
Theo địa giới mới từ 1/7/2025, khu vực nhà thờ thuộc xã Phong Thạnh, xã mới được ghép từ ba xã Phong Thạnh Tây, Tân Phong và Tân Thạnh của thị xã Giá Rai cũ. Khi ghi địa chỉ hay hỏi đường, nên nói cả tên cũ “xã Tân Phong, Giá Rai” để người địa phương dễ hiểu.
Cha Trương Bửu Diệp: những gì các tài liệu ghi lại
Theo tài liệu của giáo hội và nhiều bài báo, cha Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp sinh năm 1897 tại Cái Mơn, vùng Bến Tre cũ, trong một gia đình Công giáo. Ông học ở các chủng viện, thụ phong linh mục khoảng giữa thập niên 1920, rồi được cử về coi sóc giáo xứ Tắc Sậy từ khoảng năm 1930.
Trong những năm ở Tắc Sậy, ông được giáo dân nhớ đến như một người lo cho cả cộng đồng: giúp người nghèo, mở rộng nơi sinh hoạt, quan tâm cả những người không cùng đạo trong vùng. Đầu năm 1946, trong bối cảnh xã hội rối ren ở miền Tây, ông bị bắt cùng một số giáo dân và mất vào tháng 3 năm 1946. Thi thể ông sau đó được tìm thấy và an táng tại Tắc Sậy.
Những năm gần đây, theo tin tức của Giáo hội Công giáo tại Việt Nam, hồ sơ đề nghị phong chân phước cho cha Diệp đã được Toà Thánh xem xét và có những bước tiến quan trọng. Bài này không đi vào chi tiết nghi thức hay giáo lý; người cần thông tin chính xác về tiến trình này nên tìm thông báo của giáo phận Cần Thơ và Hội đồng Giám mục Việt Nam.
Vì sao Tắc Sậy thành nơi hành hương lớn
Từ sau năm 1946, mộ cha Diệp ở Tắc Sậy dần trở thành nơi người dân đến viếng. Ban đầu chủ yếu là giáo dân trong vùng, rồi lan ra các tỉnh khác, đông nhất là từ khoảng cuối thập niên 1980, 1990 trở đi khi việc đi lại thuận tiện hơn. Người đến không chỉ là người Công giáo; nhiều người không theo đạo cũng tìm đến thắp nến, cầu nguyện theo cách của mình.
Lý do đông khách được giải thích theo nhiều cách. Có người đến vì nghe kể về con người cha Diệp; có người đến vì niềm tin cá nhân; có người đến vì tò mò khi thấy cả đoàn xe hành hương đổ về. Dưới góc văn hoá, Tắc Sậy là một ví dụ về cách một nhân vật địa phương trở thành điểm tựa tinh thần của đông đảo người dân Nam Bộ, vượt qua ranh giới đạo.
Lượng khách đông kéo theo thay đổi của cả vùng: đường vào được mở rộng, quanh nhà thờ có nhà nghỉ, quán ăn, bãi giữ xe, hàng bán nến, ảnh, đồ lưu niệm. Ngày thường khá yên tĩnh, nhưng vào các dịp lễ lớn, đường từ Quốc lộ 1 vào có thể kẹt xe kéo dài.
Khuôn viên nhà thờ ngày nay
Nhà thờ Tắc Sậy hiện nay là công trình xây dựng lại trong những thập niên gần đây, quy mô lớn hơn nhiều so với nhà thờ cũ, có tháp chuông cao nhìn thấy từ xa giữa đồng. Kiến trúc pha phong cách Tây phương với các chi tiết quen của nhà thờ Nam Bộ: mặt tiền đối xứng, cửa vòm, hành lang rộng che nắng mưa.
Gần nhà thờ là khu mộ và nhà nguyện cha Diệp, nơi khách hành hương tập trung đông nhất. Khuôn viên có sân rộng, hàng cây, chỗ ngồi nghỉ, khu vực thắp nến được bố trí riêng để tránh cháy nổ. Giáo xứ có các khu nhà phục vụ khách: nhà vệ sinh, nước uống, chỗ nghỉ trưa cho đoàn xa.
Vì khách đông, giáo xứ có quy định về trang phục, giờ mở cửa các khu vực, khu vực cấm chụp ảnh. Những quy định này có thể thay đổi, nên khi đến chú ý bảng hướng dẫn tại chỗ và nghe theo người phụ trách trật tự. Người đến lần đầu thường bất ngờ vì quy mô và sự ngăn nắp của nơi này.
Đến Tắc Sậy: những điều nên biết trước
Bảng dưới đây gom những thông tin thực dụng cho người đi lần đầu. Mọi chi tiết về giờ lễ, quy định khu vực nên kiểm lại với giáo xứ trước chuyến đi.
| Việc | Nên biết |
|---|---|
| Vị trí | Xã Phong Thạnh (xã Tân Phong cũ, Giá Rai), phía bắc Quốc lộ 1; hỏi đường theo tên “nhà thờ Tắc Sậy” ai cũng biết |
| Đi từ trung tâm Bạc Liêu | Theo Quốc lộ 1 hướng Cà Mau rồi rẽ vào đường dẫn; xem ứng dụng bản đồ để biết khoảng cách và lộ trình hiện tại |
| Thời điểm đông | Ngày giỗ cha Diệp (tháng 3 dương lịch), các ngày lễ lớn của giáo hội, cuối tuần, dịp Tết |
| Trang phục | Lịch sự, kín vai, không quần short, không váy ngắn khi vào nhà thờ và khu mộ |
| Ứng xử | Giữ im lặng trong khu mộ, xếp hàng, không chen lấn; chụp ảnh ở nơi được phép |
| Đồ cúng | Nến, hoa có bán quanh nhà thờ; thắp nến ở khu vực quy định, không mang lửa vào trong nhà nguyện |
Nếu đi đoàn đông, nên liên hệ trước với giáo xứ qua các kênh chính thức để được hướng dẫn chỗ đậu xe, giờ vào. Ngày lễ lớn, đi sớm từ sáng tinh mơ giúp tránh phần lớn cảnh kẹt xe trên đường dẫn.
Tắc Sậy trong bức tranh nhiều đạo của Bạc Liêu
Bạc Liêu là vùng nhiều đạo sống cạnh nhau: chùa Khmer Nam tông, chùa Bắc tông, miếu người Hoa, đình làng, thánh thất Cao Đài, nhà thờ Công giáo, chùa của các đạo nội sinh Nam Bộ. Tắc Sậy là điểm Công giáo được biết đến nhiều nhất, nhưng không phải nơi duy nhất; trong vùng còn nhiều giáo xứ khác nhỏ hơn.
Điều đáng chú ý là sự cởi mở của người dân đối với nơi thờ tự của nhau. Người Phật tử đến Tắc Sậy, người Công giáo đi xem lễ hội Quán Âm ở Nhà Mát, người Kinh đến chùa Khmer dự Tết. Với người ngoài, đây là cách hiểu vùng đất này: các cộng đồng tôn trọng nơi thờ tự của nhau, đến với nhau bằng sự tò mò lành mạnh và lòng quý người.
Khi đến bất kỳ nơi thờ tự nào trong vùng, nguyên tắc chung giống nhau: ăn mặc kín đáo, giữ yên lặng, không chạm vào đồ thờ, không chụp ảnh khi có người đang hành lễ. Làm vậy, bạn sẽ được đón tiếp tử tế ở bất cứ đâu.
Đời sống giáo xứ ngày thường
Ngoài những dịp lễ đông người, Tắc Sậy vẫn là một giáo xứ nông thôn như bao giáo xứ khác ở đồng bằng. Giáo dân phần đông làm ruộng, nuôi tôm, buôn bán nhỏ; có người làm dịch vụ phục vụ khách hành hương như bán hàng, giữ xe, nấu ăn. Sáng sớm và chiều tối có thánh lễ cho người trong xứ, trẻ em học giáo lý vào cuối tuần.
Các hội đoàn trong giáo xứ lo nhiều việc: ca đoàn tập hát, nhóm thiện nguyện thăm người già, người bệnh, ban trật tự hướng dẫn khách. Lượng khách lớn khiến giáo xứ phải tổ chức công việc gần như một đơn vị dịch vụ: phân luồng, giữ vệ sinh, giữ an ninh, phát thông tin. Phần lớn công việc ấy do giáo dân tình nguyện làm.
Người đến vào ngày thường sẽ thấy một Tắc Sậy khác hẳn ngày lễ: khuôn viên rộng thoáng, chỉ có vài đoàn nhỏ, người dân trong xứ đạp xe đi lễ, tiếng chuông nhà thờ giữa đồng ruộng. Nếu mục đích là tìm hiểu lịch sử và kiến trúc, ngày thường là thời điểm tốt hơn nhiều.
Câu chuyện của Tắc Sậy với người Giá Rai
Với người dân Giá Rai, Tắc Sậy không chỉ là nơi đón khách. Từ một vùng ruộng ít người biết, xã Tân Phong cũ trở thành nơi có tên trên bản đồ hành hương cả nước. Kinh tế dịch vụ quanh nhà thờ tạo thêm việc làm cho nhiều hộ, kể cả hộ không theo Công giáo: bán nước, bán bánh, chở xe ôm, cho thuê phòng.
Đi kèm là những áp lực: rác thải sau mỗi dịp lễ, kẹt xe trên con đường vốn làm cho xe nông thôn, giá cả tăng vào mùa đông khách, và những người buôn bán chèo kéo. Chính quyền địa phương và giáo xứ đã nhiều lần phối hợp sắp xếp lại khu vực buôn bán, bãi xe, nhưng mỗi mùa lễ vẫn là một lần thử thách.
Người địa phương thường dặn khách những điều rất cụ thể: hỏi giá trước khi mua, gửi xe ở bãi có người trông, đừng mua hàng của người đi rao trong khu mộ, giữ tư trang khi chen đông. Đó là lời khuyên ở bất cứ điểm đông người nào, nhưng nghe từ chính người Tắc Sậy thì có sức nặng riêng.
Câu hỏi thường gặp
Người không theo Công giáo đến Tắc Sậy có được không?
Được. Rất nhiều người đến Tắc Sậy không theo Công giáo. Khuôn viên mở cho mọi người, chỉ cần ăn mặc lịch sự, giữ trật tự và tuân theo hướng dẫn tại chỗ. Trong giờ lễ, nếu không tham dự thì nên đứng ở khu vực ngoài, không đi lại giữa lối.
Ngày giỗ cha Trương Bửu Diệp là ngày nào?
Theo các tài liệu của giáo xứ, ngày giỗ được tổ chức vào khoảng giữa tháng 3 dương lịch hằng năm, gắn với ngày cha mất năm 1946. Đây là dịp đông người nhất trong năm. Ngày giờ cụ thể của các thánh lễ nên xem thông báo của giáo xứ trước khi đi.
Xã Phong Thạnh mới và xã Phong Thạnh cũ khác nhau thế nào?
Xã Phong Thạnh mới (từ 1/7/2025) được ghép từ ba xã Phong Thạnh Tây, Tân Phong và Tân Thạnh của thị xã Giá Rai cũ. Còn xã Phong Thạnh cũ (cùng xã Phong Thạnh A, phường 1, phường Hộ Phòng) nay thuộc phường Giá Rai. Nhà thờ Tắc Sậy ở xã Tân Phong cũ nên thuộc xã Phong Thạnh mới.
Có chỗ nghỉ qua đêm gần nhà thờ Tắc Sậy không?
Quanh khu vực có nhà nghỉ, nhà trọ phục vụ khách hành hương; ngoài ra có thể nghỉ ở trung tâm phường Giá Rai hoặc phường Bạc Liêu rồi đi về trong ngày. Dịp lễ lớn phòng thường kín sớm, nên đặt trước và hỏi rõ điều kiện trước khi đến.
Đi Tắc Sậy dịp lễ lớn cần lưu ý gì về giao thông?
Đường dẫn từ Quốc lộ 1 vào nhà thờ hay ùn ứ khi các đoàn xe lớn đổ về cùng lúc. Nên đi sớm, đậu xe ở bãi được hướng dẫn, không dừng đỗ dọc đường gây kẹt. Người đi xe máy chú ý xe khách lớn quay đầu trên đường hẹp.
Nhà thờ Tắc Sậy có phải di tích được xếp hạng không?
Nhà thờ là cơ sở tôn giáo đang hoạt động do giáo xứ quản lý. Việc xếp hạng di tích, nếu có, do cơ quan văn hoá tỉnh công bố; muốn biết chính xác, hãy tra danh mục di tích hiện hành của tỉnh Cà Mau. Dù được xếp hạng hay không, đây là địa điểm văn hoá quan trọng của vùng.