Đi Hồng Dân, Phước Long, Ngan Dừa: đường dọc kênh vùng ngọt phía bắc Bạc Liêu cũ

Phía bắc vùng Bạc Liêu cũ là vùng ngọt, lúa và tôm lúa xen kẽ, gồm hai huyện cũ Hồng Dân và Phước Long, nay là tám xã: Hồng Dân (gồm thị trấn Ngan Dừa, Lộc Ninh, Ninh Hòa), Ninh Quới, Ninh Thạnh Lợi, Vĩnh Lộc, Phước Long (gồm thị trấn Phước Long và Vĩnh Phú Đông), Vĩnh Phước, Vĩnh Thanh, Phong Hiệp. Từ trung tâm phường Bạc Liêu đi lên đây chủ yếu bằng đường tỉnh qua vùng Vĩnh Lợi cũ, rồi đường dọc kênh.

Đường ở vùng này không xa nếu nhìn trên bản đồ, nhưng chạy dọc kênh, qua nhiều cầu, nhiều khúc quẹo nên mất thời gian hơn quốc lộ. Bài này giúp bạn hình dung các ngả chính, chuẩn bị cho đường dọc kênh, tránh nhầm tên xã sau sáp nhập (đặc biệt xã Phước Long mới khác xã Phước Long cũ), và biết tuyến cao tốc mới thay đổi gì cho vùng. Tình trạng từng con đường thay đổi theo đợt nâng cấp; hỏi người địa phương trước khi đi.

Vùng phía bắc khác vùng ven biển ở chỗ nào

Đi từ biển vào đất liền ở vùng Bạc Liêu cũ là đi từ nước mặn sang nước ngọt. Vùng ven biển là ao tôm, ruộng muối, bãi bồi; vùng giữa là tôm lúa luân canh; vùng phía bắc, nơi có kênh Quản Lộ – Phụng Hiệp và hệ thống cống ngăn mặn, là vùng lúa, vườn cây, ao cá nước ngọt. Cảnh hai bên đường đổi theo: ruộng lúa xanh, hàng tràm, mương vườn thay cho mặt nước ao tôm trắng xoá.

Kiểu đường cũng khác. Dân cư phía bắc sống dọc kênh theo dải dài, nên đường thường chạy song song với kênh, nhà dân một bên, kênh một bên. Muốn sang bờ bên kia phải qua cầu, nhiều cầu bê tông vòm cao để ghe đi bên dưới. Đường nhựa, đường bê tông đã phủ tới hầu hết trung tâm xã, nhưng vào trong ấp nhiều chỗ chỉ đủ một ô tô con, có chỗ chỉ cho xe máy.

Về hành chính, vùng này ở xa trung tâm tỉnh Cà Mau hơn cả trong vùng Bạc Liêu cũ. Vì vậy với người dân phía bắc, trung tâm phường Bạc Liêu, các trung tâm xã và cả những đô thị phía bên kia ranh giới như vùng Ngã Năm, Phụng Hiệp (Sóc Trăng, Hậu Giang cũ, nay thuộc Cần Thơ) mới là nơi lui tới quen thuộc khi đi chợ, khám bệnh.

Tên xã mới và tên cũ dễ nhầm

Sau sáp nhập, một số tên nghe quen nhưng chỉ vùng khác. Bảng đối chiếu cho vùng phía bắc (theo danh mục đơn vị hành chính sau sắp xếp):

Khi người nhà dặn địa chỉ theo tên cũ, hỏi thêm một câu "gần chợ nào, cầu nào" hoặc xin vị trí ghim. Ở vùng kênh rạch, hai điểm cách nhau một con kênh có khi phải đi vòng cả chục cây số mới tới cầu qua.

Ngả đi từ trung tâm Bạc Liêu

Ngả quen nhất là từ trung tâm phường Bạc Liêu đi lên phía bắc qua vùng Vĩnh Lợi cũ (xã Vĩnh Lợi gồm thị trấn Châu Hưng cũ), rồi theo đường tỉnh về Ngan Dừa. Từ Ngan Dừa có các đường tỏa đi Ninh Quới, Ninh Thạnh Lợi, Vĩnh Lộc. Đường lên vùng Phước Long có thể đi từ phía Giá Rai, Phong Thạnh theo đường tỉnh hướng bắc, hoặc từ vùng Hồng Dân, Ninh Quới đi ngang theo trục kênh Quản Lộ – Phụng Hiệp.

Không nêu số hiệu đường tỉnh cụ thể ở đây vì một số tuyến được điều chỉnh, đổi số, nâng cấp theo thời kỳ, nhất là sau khi hai tỉnh nhập lại. Cách chắc là nhập điểm đến trên ứng dụng dẫn đường, xem các phương án, rồi hỏi người địa phương phương án nào đang tốt.

Người ở phía bắc đi TP.HCM có thêm lựa chọn: thay vì xuống quốc lộ 1 ở Bạc Liêu, đi ngược lên phía Ngã Năm, Phụng Hiệp rồi nhập quốc lộ hoặc cao tốc ở phía Hậu Giang cũ. Tuyến cao tốc Cần Thơ – Cà Mau đi qua vùng phía bắc càng làm hướng này hấp dẫn; xem bài riêng về cao tốc trong mục này để biết cách chọn nút giao.

Chạy đường dọc kênh: những thói quen nên có

Đi chậm ở khúc quẹo và đầu cầu. Đường dọc kênh quẹo theo dòng kênh, tầm nhìn bị nhà cửa, cây cối che. Đầu cầu là nơi xe từ bờ bên kia đổ xuống, trẻ em chơi, người dân ngồi bán hàng.

Nhường đường đúng chỗ. Đường hẹp chỉ đủ một ô tô, gặp xe ngược chiều phải có một bên dừng ở chỗ rộng. Người lái lâu năm trong vùng thường dừng sớm, nháy đèn chờ; đừng cố lách vì mép đường sát kênh rất dễ sụt.

Coi chừng mặt đường mùa mưa. Đường bê tông nhỏ có rêu, bùn từ ruộng, rơm rạ sau gặt; phanh gấp dễ trượt. Mùa nước nổi ở vùng trũng có đoạn ngập nhẹ.

Không chạy đêm ở đoạn lạ. Ánh sáng thưa, nhiều đoạn không lan can. Xe máy, xe đạp không đèn đi ngược chiều sát lề là chuyện thường.

Hỏi đường lịch sự, hỏi hai lần. Người dân sẵn lòng chỉ, nhưng quen gọi theo tên cũ, tên kênh, tên chợ; hỏi lại một người nữa ở ngã ba sau để chắc.

Cầu, phà nhỏ và tải trọng

Vùng này có rất nhiều cầu nông thôn, từ cầu bê tông kiên cố tới cầu nhỏ chỉ dành cho xe máy. Một số cầu có biển hạn chế tải trọng hoặc chiều rộng; ô tô lớn, xe tải chở hàng nặng phải tuân thủ, không ỷ "xe khác đi được". Cầu yếu sập dưới xe quá tải là chuyện từng xảy ra ở nhiều nơi trong đồng bằng.

Ở vài nơi, sang bờ bên kia có thể phải đi đò ngang hoặc phà nhỏ thay vì cầu. Lên xuống phà nhỏ bằng xe máy cần tắt máy, dắt xe theo hướng dẫn, đứng giữ xe, không ngồi trên xe khi phà chạy. Mùa nước lớn, dòng chảy mạnh, nên mặc áo phao nếu có.

Với xe tải chở lúa, chở vật tư vào vùng sâu, nên khảo sát tuyến trước bằng xe máy hoặc hỏi kỹ người địa phương về các cầu trên đường. Đi tới giữa đường gặp cầu không qua được, quay đầu trên đường hẹp ven kênh là việc vừa tốn công vừa nguy hiểm.

Xe khách, xe tuyến và xe ôm ở vùng phía bắc

Vùng Hồng Dân, Phước Long không nằm trên quốc lộ 1 nên ít xe khách tuyến dài chạy ngang. Có một số tuyến xe khách xuất phát từ các trung tâm xã như Ngan Dừa, Phước Long đi TP.HCM, Cần Thơ, cùng các xe tuyến ngắn về trung tâm phường Bạc Liêu; lịch và tuyến thay đổi theo thời kỳ, cần hỏi bến xe hoặc người địa phương.

Từ trung tâm xã vào các ấp, phương tiện phổ biến là xe ôm quen và xe nhà. Không có xe công nghệ hay taxi đậu sẵn như ở trung tâm phường. Nếu đi một mình bằng xe khách, nhờ người nhà ra đón ở trung tâm xã, hoặc xin số xe ôm quen từ người địa phương trước khi tới.

Học sinh, người đi chợ ở vùng này vẫn đi xe đạp, xe máy theo đường dọc kênh mỗi ngày. Người lái ô tô đi ngang giờ tan trường cần đặc biệt chậm: trẻ con đạp xe hàng hai, hàng ba, có khi quay ngang trên đường hẹp.

Mùa nào đi thuận, mùa nào cần cẩn thận

Mùa khô, đường khô ráo, trời nắng, là lúc đi lại dễ nhất. Đây cũng là mùa vùng ngọt phải giữ nước, các cống ngăn mặn vận hành, có năm hạn mặn gay gắt; ít ảnh hưởng tới đi lại nhưng ảnh hưởng nhiều tới nước sinh hoạt ở một số nơi, người đi xa ở lại vài hôm nên hỏi trước.

Mùa mưa, đường bê tông nhỏ trơn, có những đoạn đọng nước, có năm ngập ở vùng trũng giáp ranh phía bắc. Mưa thường tới vào buổi chiều, nặng hạt; đi xe máy nên tính giờ về trước cơn mưa chiều, mang áo mưa bộ.

Mùa thu hoạch lúa, đường dọc kênh đông xe chở lúa, máy gặt di chuyển giữa các cánh đồng, rơm rạ phơi lấn ra mặt đường ở một số nơi. Chạy chậm, chú ý máy móc nông nghiệp lớn đi chậm và chiếm gần hết mặt đường.

Chuẩn bị cho chuyến đi vùng phía bắc

Danh sách ngắn những thứ người từ xa hay thiếu khi lên vùng Hồng Dân, Phước Long:

• Đổ đầy xăng ở trung tâm phường hoặc trung tâm xã lớn; trong ấp cây xăng thưa.
• Tiền mặt cho quán nhỏ, đò ngang, chợ quê.
• Bản đồ ngoại tuyến và vị trí ghim của nơi đến.
• Áo mưa bộ, mũ rộng vành, nước uống.
• Đèn pin hoặc đèn điện thoại đủ pin nếu có thể về muộn.
• Số điện thoại người nhà, người quen ở nơi đến để hỏi đường khi lạc.

Nếu đi làm việc với hợp tác xã, nông dân, nên hẹn giờ trước và hỏi rõ đường vào. Nhiều người làm ruộng ra đồng từ sáng sớm, nghỉ trưa, chiều mới ở nhà.

Người lần đầu lên vùng này thường ước lượng sai thời gian vì nhìn khoảng cách đường chim bay trên bản đồ. Quy tắc dễ nhớ là cộng thêm khoảng một phần ba thời gian ứng dụng báo cho các đoạn đường dọc kênh trong ấp, nhất là khi trời mưa hoặc mùa gặt.

Sai lầm hay gặp khi lần đầu lên vùng phía bắc

Những tình huống người từ trung tâm hoặc từ xa tới hay gặp:

• Nhập "xã Phước Long" vào bản đồ và được dẫn tới nhầm vùng của xã cũ hoặc xã mới.
• Tin quãng đường trên bản đồ, hẹn giờ sát, rồi trễ vì đường dọc kênh chậm và nhiều cầu.
• Đưa ô tô lớn vào ấp, gặp cầu hạn tải, phải lùi cả đoạn dài.
• Đi về muộn, gặp đoạn tối không lan can, phải chạy rất chậm.
• Không mang tiền mặt, tới đò ngang hoặc quán nhỏ không trả được.
• Đi đúng ngày gặt, gặp máy gặt chắn đường mà không có lối vòng.

Phần lớn sai lầm đến từ việc coi vùng nông thôn kênh rạch như đường phố. Thêm thời gian dư, hỏi đường nhiều hơn và đi ban ngày là đủ để tránh hầu hết.

Nếu đi công việc nhiều lần, ghi lại các mốc quen như chợ, cầu, trường học dọc đường; lần sau đi nhanh hơn hẳn.

Câu hỏi thường gặp

Ngan Dừa nay là xã gì?

Thị trấn Ngan Dừa cũ cùng xã Lộc Ninh và xã Ninh Hòa nay hợp thành xã Hồng Dân, tỉnh Cà Mau. Người địa phương vẫn quen gọi Ngan Dừa; khi tra bản đồ có thể dùng cả hai tên.

Xã Phước Long mới gồm những đâu?

Xã Phước Long mới gồm thị trấn Phước Long và xã Vĩnh Phú Đông cũ. Xã Phước Long cũ thì nay thuộc xã Vĩnh Phước. Đây là bẫy tên dễ làm đi sai đường, nên xin vị trí ghim khi được dặn địa chỉ.

Từ Bạc Liêu lên Ngan Dừa bao xa?

Quãng đường thường được nói khoảng bốn, năm chục cây số tuỳ ngả, đi xe máy hơn một tiếng vì đường dọc kênh. Kiểm khoảng cách chính xác trên bản đồ dẫn đường trước khi đi.

Từ Hồng Dân đi Cần Thơ đi đường nào gần?

Nhiều người đi lên phía Ngã Năm, Phụng Hiệp rồi nhập quốc lộ hoặc cao tốc ở vùng Hậu Giang cũ, thay vì vòng xuống quốc lộ 1 ở Bạc Liêu. Nên so các phương án trên bản đồ ở giờ bạn định đi.

Đường vào các ấp ở Hồng Dân ô tô có đi được không?

Đường tới trung tâm xã thường đi được ô tô. Vào sâu trong ấp, nhiều đoạn chỉ đủ một ô tô con, có nơi chỉ cho xe máy, có cầu hạn chế tải trọng. Hỏi người địa phương trước khi đưa xe lớn vào.

Vùng phía bắc Bạc Liêu có bị ngập không?

Một số vùng trũng có thể ngập cục bộ khi mưa lớn kéo dài hoặc mùa nước cao. Thông thường đi lại vẫn được nhưng chậm hơn. Theo dõi thông tin thời tiết và hỏi người địa phương trước chuyến đi.