Gành Hào và đồng muối Đông Hải: chợ cá sáng sớm, cửa biển và mùa cào muối

Vùng biển Đông Hải cũ của Bạc Liêu có hai trải nghiệm đáng dành một ngày: chợ cá và bến tàu ở Gành Hào, nơi cửa sông Gành Hào đổ ra biển, sôi động nhất vào sáng sớm khi tàu cá về; và các đồng muối ở vùng Long Điền, Long Điền Đông, Điền Hải cũ, nơi diêm dân cào muối vào mùa khô, đẹp nhất lúc bình minh và chiều muộn.

Sau 1/7/2025, thị trấn Gành Hào cũ và xã Long Điền Tây gộp thành Xã Gành Hào; Long Điền Đông và Long Điền Đông A thành Xã Đông Hải; Long Điền và Điền Hải thành Xã Long Điền, đều thuộc tỉnh Cà Mau. Bài nói nên đi giờ nào, xem gì, cư xử thế nào với người làm nghề và giữ an toàn ở bến tàu, ruộng muối. Đường đi chi tiết từ trung tâm và từ Quốc lộ 1 được nói ở mục đi lại của trang; lễ Nghinh Ông Gành Hào ở mục lễ hội.

Gành Hào: thị trấn ở cửa sông

Gành Hào nằm ở nơi sông Gành Hào đổ ra biển, ranh giới tự nhiên giữa vùng Bạc Liêu cũ và vùng Cà Mau cũ. Bên này là Gành Hào, bờ bên kia là đất Cà Mau, nay cả hai bờ cùng thuộc một tỉnh. Đây là cửa biển có đội tàu cá đông, vựa cá, chợ, xưởng đóng sửa tàu, sân phơi khô. Cả thị trấn sống theo nhịp ra khơi và trở về của tàu.

Khác trung tâm Bạc Liêu, Gành Hào là phố biển đúng nghĩa: mùi cá, mùi dầu máy, tiếng máy tàu, những con đường dẫn ra bến, nhà sàn sát sông. Người đến lần đầu thấy hơi lộn xộn, nhưng đó chính là sự sống của một cửa biển đang làm việc.

Dọc bờ sông có thể thấy những hàng tàu cá sơn màu xanh, đỏ, trắng neo sát nhau, cờ bay trên cột; buổi chiều tàu chuẩn bị ra khơi, người khuân đá, dầu, lưới xuống tàu. Đứng ở bờ bên này nhìn sang bờ Cà Mau, sông rộng, nước đục phù sa, ghe xuồng qua lại, là cảnh rất riêng của cửa biển đồng bằng.

Xa trung tâm Bạc Liêu, Gành Hào có nhịp sống riêng, chợ riêng, đồ ăn riêng. Nghỉ lại một đêm ở đây để kịp chợ cá sáng sớm là cách đi nhiều người thích, thay vì đi về trong ngày.

Chợ cá và bến tàu buổi sáng

Đi rất sớm. Chợ cá đông nhất vào lúc trời còn tối đến sáng sớm, khi tàu về cập bến, cá được bốc lên, phân loại, bán cho thương lái. Đến lúc mặt trời lên cao, phần lớn hàng đã đi. Giờ tàu về không cố định, phụ thuộc chuyến biển và con nước; hỏi nơi nghỉ từ tối hôm trước.

Đứng chỗ không vướng. Bến cá là nơi làm việc, người khiêng thùng cá, xe đẩy, xe tải chạy liên tục. Đứng sát tường, nhường đường, không đứng giữa lối đi hay sát mép bến.

Nhìn để hiểu nghề. Xem cách cá được chia theo loại, theo cỡ; cách đá được xay, đổ vào thùng; cách người buôn trả giá. Mỗi buổi chợ là một bức tranh về những gì biển hôm đó cho.

Mua thì hỏi rõ. Chợ đầu mối có thể bán sỉ theo thùng, theo ký lớn. Muốn mua lẻ, hỏi người bán có bán lẻ không, giá trên một ký, cá đánh bắt hay nuôi, có làm sạch giúp không. Mua về chỗ nghỉ thì cần thùng đá.

Chụp ảnh tế nhị. Hỏi trước khi chụp cận người; nhiều người không thích bị chụp lúc làm việc vất vả. Chụp toàn cảnh, từ xa, ít làm phiền hơn.

Đồng muối: đi lúc nào, xem gì

Đồng muối ở vùng Đông Hải cũ là các ô ruộng phẳng, chia bằng bờ đất, nước biển được dẫn vào phơi dần cho tới khi muối kết tinh. Mùa làm muối là mùa khô, thường từ khoảng cuối năm dương lịch đến tháng tư, tháng năm. Mùa mưa ruộng muối nghỉ hoặc chuyển sang nuôi tôm, nuôi cá, không có cảnh cào muối.

Thời điểm đẹp nhất là sáng sớm và chiều muộn: diêm dân thường cào muối khi nắng chưa gắt hoặc đã dịu, ánh sáng xiên làm các đống muối trắng nổi bật, mặt ruộng còn nước phản chiếu bầu trời. Giữa trưa, nắng trên ruộng muối rất gắt, mặt muối trắng loá, khó nhìn và dễ say nắng.

Cảnh đáng xem là cách người làm muối gom muối thành từng đống nhỏ dọc ô ruộng, gánh hoặc chở muối về kho, cách họ đọc nắng, đọc gió để biết ngày nào cào được. Mỗi đống muối là kết quả của nhiều ngày nắng liên tiếp.

Ở một số ruộng, diêm dân trải bạt nhựa dưới đáy ô kết tinh cho muối sạch hơn; ruộng khác vẫn làm trên nền đất nện truyền thống. Đứng trên bờ nhìn sẽ thấy hai kiểu ruộng có màu khác nhau, ô trải bạt đen bóng, ô nền đất màu xám nâu. Hỏi người làm muối vì sao họ chọn cách này hay cách kia, câu trả lời thường liên quan tới vốn, công sức và giá bán.

Phép lịch sự khi vào đồng muối

Đồng muối là ruộng sản xuất của từng hộ, không phải điểm tham quan có lối đi riêng. Vài điều để người làm muối sẵn lòng đón khách:

• Hỏi chủ ruộng hoặc người đang làm trước khi bước vào bờ ruộng.
• Chỉ đi trên bờ đất, không bước xuống ô muối đang kết tinh; một dấu chân làm bẩn cả mảng muối.
• Không tự ý cầm cào, gánh muối "cho vui" khi chưa được mời; dụng cụ là công cụ làm việc.
• Không đỗ xe chắn lối chở muối, không để rác lại bên ruộng.
• Chụp ảnh người làm muối thì xin phép; tránh chụp cận mặt khi họ không muốn.
• Nếu muốn mua muối, hỏi mua trực tiếp; đây là cách cảm ơn thiết thực nhất.
• Đi nhóm đông thì chia nhỏ, tránh cảnh mười người ùa vào một ô ruộng.

Người làm muối thường cởi mở, sẵn lòng kể chuyện nghề nếu được hỏi đúng lúc, nhất là khi đã xong đợt cào. Câu chuyện của họ về nắng, gió, mưa trái mùa và giá muối cho thấy rõ nhất cái vất vả của nghề.

Mục kinh tế của trang có bài về nghề muối như một ngành sản xuất. Ở đây, chỉ cần nhớ: người đang cào muối trước mắt bạn là người làm ăn thật, không phải người mẫu cho ảnh; tôn trọng nhịp làm việc của họ là đủ.

Một ngày ở vùng biển Đông Hải cũ

Gợi ý sắp xếp cho người nghỉ đêm ở Gành Hào hoặc đi sớm từ trung tâm. Thời gian ghi tương đối, phụ thuộc mùa và con nước:

Mùa mưa thì thay buổi chiều ở đồng muối bằng một vòng qua vùng nuôi tôm, rừng phòng hộ ven biển, hoặc về sớm trung tâm. Đồng muối không có muối vào mùa mưa.

Quãng đường giữa Gành Hào và các đồng muối, giữa vùng này và trung tâm Bạc Liêu đều là đường ven biển, đường dọc kênh, đi chậm hơn đường lớn. Tính rộng thời gian, đổ đầy xăng ở Gành Hào, và về trước khi trời tối nếu không quen đường.

Đời sống nghề ở Gành Hào

Một chuyến tàu cá ở Gành Hào có thể đi biển nhiều ngày, mang theo đá, dầu, lương thực. Khi tàu về, cả gia đình, bạn thuyền, người bốc vác, thương lái cùng chờ ở bến. Giá cá, lượng cá mỗi chuyến quyết định thu nhập của nhiều người trong vài tuần tới.

Quanh bến là cả một chuỗi nghề phụ: xay đá, sửa máy, vá lưới, đóng sửa tàu, làm khô, chở hàng. Phụ nữ thường làm ở sân phơi, chợ, vựa; đàn ông đi biển hoặc làm ở bến. Trẻ con lớn lên giữa mùi cá và tiếng máy tàu, nhiều em theo nghề cha mẹ, nhiều em lên thành phố học, làm.

Nghề biển ven bờ đang thay đổi: nguồn lợi gần bờ giảm, chi phí dầu tăng, quy định về khai thác thuỷ sản chặt hơn. Người đến thăm không cần hiểu hết mọi chuyện chính sách, nhưng khi trò chuyện với ngư dân, hỏi về con nước, mùa cá, chuyến biển vừa rồi sẽ thấy rõ một nghề đang vừa giữ vừa đổi.

Ăn gì ở Gành Hào

Gành Hào có chợ và quán ăn bình dân với hải sản tươi: cá, mực, tôm, ghẹ, sò, ốc theo mùa, nấu theo kiểu đơn giản như hấp, nướng, nấu canh chua, nấu lẩu. Cá kèo, ba khía từ vùng ven biển cũng có. Ăn sáng ở chợ có hủ tiếu, bánh canh, cháo cá, bún nước lèo, bánh mì, ăn xong là vừa kịp xem chợ cá tàn.

Hải sản ở quán tính theo cân hoặc theo đĩa, mỗi quán tự định giá; hỏi trước khi gọi. Ở cửa biển, cá tươi trong ngày là lợi thế lớn nhất, nên hỏi "hôm nay tàu về có gì" và gọi món theo đó.

Quà mang về từ Gành Hào chủ yếu là đồ khô: tôm khô, khô cá, khô mực. Mục ẩm thực và đặc sản của trang có bài riêng về chọn tôm khô, khô cá Gành Hào và cách mang đi xa, đọc trước khi đi chợ sẽ đỡ bị mua nhầm hàng kém.

An toàn ở bến tàu và ruộng muối

Bến tàu trơn. Sàn bến ướt nước, nhớt cá, dầu, rất trơn. Mang giày có đế bám, không đi dép trơn. Không đứng sát mép bến, không bước lên tàu khi chưa được mời, không nhảy qua lại giữa các tàu đậu sát nhau.

Xe cộ ở chợ cá. Xe tải, xe máy chở hàng đi lại liên tục, người lái tập trung vào việc, không để ý khách. Luôn nhìn trước sau, nhường đường.

Nắng ở ruộng muối. Muối trắng phản chiếu nắng làm cháy da, mỏi mắt nhanh. Mang kính râm, mũ rộng vành, áo dài tay, nước uống.

Bờ ruộng hẹp, mềm. Bờ đất có đoạn lún, có đoạn sát mương nước. Đi chậm, đi một hàng, giữ trẻ nhỏ bên cạnh. Mương dẫn nước mặn có thể sâu hơn vẻ ngoài, đáy bùn.

Thời tiết biển. Gió chướng mùa khô thổi mạnh, có ngày biển động tàu không ra khơi, chợ cá thưa. Mùa mưa có giông. Xem dự báo thời tiết trước khi đi.

Câu hỏi thường gặp

Gành Hào thuộc xã nào sau sáp nhập?

Thị trấn Gành Hào cũ của huyện Đông Hải và xã Long Điền Tây gộp thành Xã Gành Hào, tỉnh Cà Mau, từ 1/7/2025. Người địa phương vẫn gọi Gành Hào như trước. Khi điền địa chỉ hay gửi hàng, ghi tên mới kèm tên ấp, khóm cho chắc.

Đồng muối Bạc Liêu ở đâu?

Đồng muối tập trung ở vùng ven biển Đông Hải cũ, quanh các xã Long Điền, Long Điền Đông, Long Điền Đông A, Điền Hải cũ. Sau sáp nhập, vùng này thuộc Xã Đông Hải và Xã Long Điền. Hỏi người địa phương "ruộng muối" hay "đồng muối" là được chỉ đường.

Mùa nào xem cào muối?

Mùa khô, khoảng từ cuối năm dương lịch đến tháng tư, tháng năm, tuỳ năm. Giữa mùa khô là lúc ruộng muối hoạt động đều nhất. Mùa mưa ruộng muối nghỉ, không có cảnh cào muối, nên nếu đi vào thời gian này hãy dành ngày cho Gành Hào và vùng nuôi tôm.

Có nên nghỉ đêm ở Gành Hào không?

Nên, nếu muốn xem chợ cá lúc rạng sáng. Gành Hào có nhà nghỉ, quán ăn phục vụ người đi buôn và khách. Mức tiện nghi cơ bản. Nếu đi về trong ngày từ trung tâm Bạc Liêu, phải xuất phát rất sớm và vẫn có thể lỡ phần đông nhất của chợ.

Mua hải sản ở chợ cá Gành Hào mang về được không?

Được nếu có thùng đá và quãng đường không quá xa. Chợ đầu mối có thể bán sỉ nhiều hơn bán lẻ; hỏi trước. Đồ khô như tôm khô, khô cá là lựa chọn dễ mang hơn. Mục ẩm thực của trang có bài riêng về chọn và mang đặc sản đi xa.

Đi Gành Hào có cần lưu ý gì về giấy tờ không?

Đi chơi ở thị trấn, chợ, bến tàu thì mang giấy tờ tuỳ thân như mọi chuyến đi. Muốn đi ghe, tàu ra cửa biển hay ra khơi thì phải theo quy định về an toàn đường thuỷ và quản lý vùng biển, hỏi chủ tàu và chính quyền địa phương trước; không tự ý xin đi theo tàu cá.